تحجر و تعصب و تفکر انحصار طلبی: 

 

متاسفانه در جوامع اسلامی ما اين تعصب رو در برخي فرقه ها مي بينيم، اينها به نام اسلام، در لواي تعصب، در حقيقت يك سري جمودها، ارتجاع ها، خشك مقدسي ها، سختگيري هاي بي مورد و شكاكيت خودشان را ارضاء مي كنند خُب اين تعصب بي جا هست. تعصب و غيرت بي جا هيچ نفعي ندارد، مگر نتیجه معکوس گرفتن. اگر خارج از آن حدي كه دین (ع) دستور داده ، تعصب به خرج بدهيم ، باعث خدشه دار شدن عفاف خود و خانواده مي شويم . مثلا دختر را تا مثلا 15 سالگي مي تواني كنترل كني، بعدش مثل يك فنر فشرده مي شود، به محض اينكه در جامعه سايه برادر و پدر را بالاي سرش نديد ، عوض می شود.اينقدر مثلا نسبت به برداشتهای خود از دین و یا ناموست تعصب داشتي كه يادت رفته كه : بابا ! تعصب سرجایش، اما مثلا اين ناموس به ترحم و محبت هم نياز دارد. اگر تو به دخترت محبت نكني ،‌ مطمئن باش در بیرون دنبال محبت مي گردد . همين طور نسبت به پسر. حالا دختر را مثال مي زنم براي اين هست كه در جامعه ما فشار بر دختر بیشتر بوده و جنس زن حساستر است. پس اين تعصب خانوادگي غلط است. گاهی به غلط اسم تعصب خانوادگي و قومی و زبانی را ما «تعصب دینی» مي گذاريم. در حالی که تعصب دینی، ریشه در عقلانیت و شهود و محبت و آزادي خواهی و کمال طلبی و فهم درست از روحیات و نیازهای طبیعی بشر و . . . دارد که هر كدام در جاي خودش باید استفاده بشود. اسلام به متعصبین می گوید:«در امورات دینی مواظب باش از آن طرف بام نيوفتي!».

از مهمترین عواملی که زمینه تعصبات را در آدمی فراهم می آورد و او را به رفتارهای زشت و ناپسند و بی عدالتی سوق می دهد، تفکر انحصار طلبی است. افرادی بر این باورند که آنان تنها می توانند به درجاتی از علم و دانش و یا مقاماتی انسانی دست یابند. و این توان و ظرفیت از عهده دیگران خارج است.هرکسی که گمان می کند حق را یافته و تنها اوست که از این ظرفیت و توان برخوردار است و یا این حقیقت تنها در اندیشه و روش و منش اوست، گرفتار تعصب می شود و دیگر بر حقایق گوش نمی سپارد و حاضر به تغییر بینش و منش و کنش خویش نمی شود.
قرآن با اشاره به تفکر انحصار طلبی یهودیان و مسیحیان که حق را تنها ازآن خود می دانستند به آنان هشدار می دهد که همین تفکر نادرست موجب شده است که تعصب بی جا ورزند و حاضر به شنیدن و پذیرش آیات وحیانی قرآن و اسلام نگردند. (بقره آیه ۱۳۵ و آل عمران آیه ۷۲ و ۷۳)

بردباری سلاح مبارزه با تعصب
یکی از کاربردی ترین و کارآمدترین سلاح ها برای مبارزه با هرگونه تعصب های جاهلانه، بهره گیری از آرامش و بردباری است. قرآن به مومنان پیشنهاد می کند که برای مبارزه با تعصبات جاهلی می بایست از این سلاح به خوبی بهره گیرند. پیامبر (ص) و مومنان برای مبارزه با تعصبات جاهلی با بهره گیری از سلاح آرامش و بردباری توانستند اندیشه ها و تعصبات جاهلی را در جامعه قرآنی مدینه در دوره حکومت خویش ریشه کن کنند.(فتح آیه ۲۶) تعصب منحصر به منحرفان نيست و تنها در حمايت نا حق از ستمگران حادث نمي شود ، مؤمنين نيز ممكن است در حمايت بر حق از مظلومان مرتكب تندروي و شدت عمل شوند ( همه درگيري هاي مظلومان با ظالمان الزاماً بر سر حق نيست و چه بسا امري شخصي باشد)

.

 

متعصبین به ویژگی­های زیر متهم شده­اند:

1-­­ رابطه­گرایی: متعصبین  همگان را به خودی و غیر خودی تقسیم می کنند.

2-­­ عقیده­پرستی: متعصب همه چیز را فدای عقیده­اش می کند. و بیش از این دغدغه حقیقت را داشته باشد، دغدغه عقیده اش را دارد.

3- نقد ناپذیری: متعثب در برابر هر انتقادی به دفاع بر می خیزد. متعصب یکبار می آموزد و یک عمر تکرار می کند.

4- مطلق­گرایی: نسبیت در قاموس متعصب وجود ندارد. هر اندیشه را یا صد در صد نا درست می داند و کاملا سیاه و یا صد در صد درست و سفید. آنان عیب می توانند برشمرند ولی هیچگاه خوبی یک چیز را نمی توانند موافقت کنند و در فرهنگ­شان این شعر حافظ معنی ندارد:

عیب می جمله بگفتی هنرش نیز بگو

نفی حکمت مکن از بهر دل عامی چند

5- جزمگرایی: شک در نزد متعصب عین کفر است و ناشی از شبهه. در نزد موضوعی به نام جدلی الطرفین وجود ندارد.

6- انحصارگرایی: متعصب می پندارد که حقیقت در انحصار اوست. و خود را میزان حق و حقیقت می پندارد و همه را در قبضه خویش می خواهد.

7- دشمن­تراشی: متعصب همواره مخالف خود را دشمن و نابود کننده خود می پندارد. و موافقت نکردن را دلیل مخالفت دانسته و معتقد هست هرکه با ما نیست علیه ما هست.

8- خشونت­گرایی: متعصبی که موارد فوق را در خود داشته باشد در مقابل حریف خویش دست به خشونت میزند و فقط با موافق مرافق است و لا غیر.